COP คือการประชุมประจำปีของประเทศภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ — พูดง่าย ๆ คือโต๊ะเจรจาเดียวในโลกที่เกือบ 200 ประเทศต้องมานั่งตกลงกันว่าจะลดโลกร้อนกันอย่างไร และใครจะเป็นคนจ่าย ปีนี้เป็นสมัยที่ 31 จัดที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2569 สิ่งที่ทำให้ COP31 น่าจับตาไม่ใช่พิธีเปิด แต่คือเอกสาร 18 หน้า 144 ย่อหน้า ที่ประธานการประชุมปล่อยออกมาเมื่อวันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน — ร่าง “ข้อตัดสินใจหลัก” (cover decision) ที่รวบรวมจุดยืนที่ยังตกลงกันไม่ได้ของทั้งโลกไว้ในฉบับเดียว และโดนวิจารณ์จากทุกฝ่ายทันทีที่เผยแพร่
ภาคหนึ่ง · เวทีโลกสาระสำคัญปีนี้: สามศึกในร่างเดียว
ศึกถ้อยคำฟอสซิล: “เปลี่ยนผ่าน” หรือ “เลิกใช้”
ประเด็นที่แตกที่สุดคือเชื้อเพลิงฟอสซิล — ต้นเหตุหลักของก๊าซเรือนกระจก ร่างฉบับนี้ใส่ถ้อยคำไว้สองเวอร์ชันแข่งกันเอง เวอร์ชันแรกคือถ้อยคำเดิมจาก COP28 ที่ดูไบเมื่อปี 2023 ว่าด้วยการ “เปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล” (transitioning away) ส่วนเวอร์ชันที่แรงกว่าพูดถึงการ “เลิกใช้” (phase out) และเรียกร้องให้ “เร่งดำเนินการเปลี่ยนผ่านออกจากฟอสซิลในระบบพลังงานทันที” พร้อมเลิกอุดหนุนเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ไม่มีประสิทธิภาพ ร่างยังเสนอให้ประเทศพัฒนาแล้วบรรลุความเป็นกลางทางคาร์บอนภายในปี 2030 — เร็วกว่าเป้าเดิมปี 2050 ถึงยี่สิบปี กลุ่มประเทศผู้ผลิตน้ำมัน กลุ่มอาหรับ รัสเซีย และกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่มีจุดยืนร่วมกัน (Like-Minded Developing Countries) คัดค้านอย่างหนัก ถึงขั้นโต้แย้งว่าไม่มีฐานทางกฎหมายให้มีข้อตัดสินใจหลักแบบนี้ด้วยซ้ำ ทั้งสองเวอร์ชันจึงอาจถูกตัดทิ้งทั้งคู่ในฉบับสุดท้าย — นี่คือเส้นเรื่องที่ต้องดูในวันปิดประชุม
โลกยอมรับอย่างเป็นทางการ: 1.5 องศากำลังจะหลุดมือ
ร่างข้อตกลงระบุชัดว่าอุณหภูมิโลก “คาดว่าจะ” ทะลุ 1.5 องศาเซลเซียสเหนือระดับก่อนยุคอุตสาหกรรม — เพดานที่ข้อตกลงปารีสปี 2015 ตั้งไว้ — และเรียกร้องให้ดึงอุณหภูมิกลับลงมาต่ำกว่าเส้นนี้ “ให้เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ภายในศตวรรษนี้” พร้อมแสดง “ความกังวลอย่างยิ่ง” ต่อการทะลุเพดานดังกล่าว ตัวเลขที่โหดกว่านั้นคือ หากทุกประเทศทำตามแผนภูมิอากาศ (NDC) ที่ยื่นไว้ในปัจจุบันครบถ้วน โลกยังมุ่งหน้าไปสู่อุณหภูมิสูงขึ้นราว 2.6 องศา ภาษาในร่างจึงไม่ใช่การตั้งเป้าใหม่อีกต่อไป แต่เป็นการจัดการกับ “ช่วงที่ทะลุเป้า” (overshoot) ว่าจะให้สั้นและรุนแรงน้อยที่สุดได้อย่างไร — และทุกเศษเสี้ยวขององศาที่เกินไป หมายถึงความสูญเสียที่ถี่และหนักขึ้น บางส่วนย้อนกลับไม่ได้
ศึกเงินปรับตัว: เสนอ 120,000 ล้าน แต่โลกต้องการ 305,000 ล้าน
เงินคือเส้นแตกที่สอง ร่างเสนอให้เพิ่มเงินทุนเพื่อการ “ปรับตัว” (adaptation) — เงินที่ประเทศกำลังพัฒนาใช้รับมือผลกระทบที่เกิดแล้ว เช่น น้ำท่วม ภัยแล้ง คลื่นความร้อน — สู่ระดับอย่างน้อย 120,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2035 โดยร่างเรียกการเพิ่มนี้ว่า “สามเท่า” — แต่ฐานที่ใช้เทียบไม่ใช่ตัวเลขเงินที่ให้จริงในปัจจุบัน เพราะร่างกำหนดให้คณะกรรมการการเงิน (Standing Committee on Finance) เป็นผู้คำนวณฐานดังกล่าวตามวิธีคิดมูลค่าเทียบเท่าเงินให้เปล่า (grant-equivalent) ของ Oxfam และนำมาพิจารณากันที่ COP32 ขณะที่เงินปรับตัวภาครัฐระหว่างประเทศในปี 2024 อยู่ราว 28,000–32,000 ล้านดอลลาร์ ซึ่ง 120,000 ล้านดอลลาร์คือเกือบ 4 เท่าของฐานนั้น ฟังดูเยอะ แต่รายงาน Adaptation Gap ปี 2026 ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ประเมินว่า ประเทศกำลังพัฒนาต้องการเงินปรับตัวราว 305,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีภายในปี 2035 — แปลว่าเงินตามร่างครอบคลุมความต้องการได้ราว 39% (120,000 จาก 305,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี) เท่านั้น แถมยังเถียงกันเรื่องวิธีนับฐาน: ฝรั่งเศสใช้ฐานคำนวณอีกแบบ ได้ตัวเลขเพียง 60,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี ร่างยังเสนอ “แผนที่นำทางอันตัลยา–แอดดิสอาบาบา” เพื่อให้เงินสนับสนุนคาดการณ์ได้ และขอให้ประเทศพัฒนาแล้วประกาศคำมั่นต่อกองทุนต่าง ๆ รวมถึงกองทุนความสูญเสียและเสียหาย (Loss and Damage) ภายในสิ้นปี 2027
ช่องว่างเงินปรับตัว (พันล้านดอลลาร์สหรัฐ / ปี)
ที่มา: ร่างข้อตัดสินใจหลัก COP31 (16 พ.ย. 2569) และ UNEP Adaptation Gap Report 2026 — ตัวเลข “ให้จริง” ปี 2024 อยู่ในช่วง 28,000–32,000 ล้านดอลลาร์
เป้าหมาย “ใช้ไฟฟ้า 35%” และเรื่องอื่นในร่าง
ตุรกีในฐานะเจ้าภาพผลักดันเป้าหมายให้ไฟฟ้าเป็น 35% ของการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลกภายในปี 2035 จากราว 23% ในปัจจุบัน ควบคู่กับการเพิ่มกำลังผลิตพลังงานหมุนเวียนเป็นสามเท่าและเพิ่มอัตราการประหยัดพลังงานเป็นสองเท่าภายในปี 2030 ประเด็นถกเถียงคือร่างเขียนกำกับว่า “การใช้ไฟฟ้าจะให้ประโยชน์ไม่ว่าส่วนผสมพลังงานจะเป็นแบบใด” — หลายประเทศจึงยืนยันว่าต้องผูกเป้าหมายนี้กับพลังงานหมุนเวียนเท่านั้น ไม่ใช่ไฟฟ้าจากฟอสซิล นอกจากสามศึกหลัก ร่างยังครอบคลุมเรื่องสุขภาพ สิทธิแรงงาน มหาสมุทร และความเท่าเทียมทางเพศ และที่น่าสังเกตคือ ไม่มีบทเฉพาะว่าด้วยระบบอาหารหรือมีเทนจากภาคเกษตรเลย
ร่างฉบับนี้อ่านให้ถูก ต้องอ่านเป็น “แผนที่ของความไม่เห็นพ้อง” — ไม่ใช่แผนปฏิบัติการ สิ่งที่จะตัดสินว่า COP31 ถูกจดจำแบบไหน คือถ้อยคำไหนรอดไปถึงตัวบทสุดท้าย
ภาคสอง · ประเทศไทยไทยประกาศอะไรบนเวทีนี้
วันที่ 17 พฤศจิกายน นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในฐานะหัวหน้าคณะผู้แทนไทย ขึ้นกล่าวถ้อยแถลงในช่วงการประชุมระดับสูง (Resumed High-Level Segment) โดยมีเอกอัครราชทูตไทยประจำตุรกี ปลัดกระทรวงฯ และอธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมร่วมคณะ สาระที่ไทยประกาศ คือเป้าหมายชุดใหม่ภายใต้แผนการมีส่วนร่วมที่ประเทศกำหนด ฉบับที่ 3 หรือ NDC 3.0 (ซึ่งยื่นต่อสหประชาชาติไปตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2568) พร้อมยุทธศาสตร์ระยะยาวฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (2nd LT-LEDS)
มาตรการที่ไทยยกเป็นเรือธงคือการส่งเสริมติดตั้งโซลาร์รูฟท็อปให้ได้ 1 ล้านครัวเรือน คาดลดการปล่อยได้ราว 2.9 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี ส่วนโครงสร้างการทำเป้าหมาย NDC 3.0 แบ่งเป็นสิ่งที่ไทยทำด้วยความสามารถของตัวเอง 70% และอีก 30% ต้องอาศัยความช่วยเหลือและความร่วมมือจากต่างประเทศ — ตัวเลข 30% นี้แหละที่ทำให้ศึกเรื่องเงินทุนในภาคหนึ่งไม่ใช่เรื่องไกลตัวของไทยเลย
ภาคสอง · ประเทศไทย (ต่อ)แล้วไทยต้อง “รับมือ” อะไรบ้าง
1. CBAM: ภาษีคาร์บอนชายแดนยุโรป เริ่มเก็บจริงแล้วตั้งแต่ต้นปี
เรื่องที่ใกล้ตัวและเร่งด่วนที่สุดไม่ได้อยู่ในห้องเจรจาอันตัลยา แต่อยู่ที่ด่านศุลกากรยุโรป มาตรการปรับราคาคาร์บอนข้ามพรมแดน (CBAM) ของสหภาพยุโรปสิ้นสุดช่วงเปลี่ยนผ่านและเริ่มบังคับใช้จริงตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 ครอบคลุมสินค้า 6 กลุ่ม ได้แก่ เหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม ซีเมนต์ ปุ๋ย ไฟฟ้า และไฮโดรเจน เหล็กและอะลูมิเนียมคือกลุ่มที่หนักที่สุด เพราะกระบวนการผลิตของไทยปล่อยคาร์บอนต่อตันสูงกว่าคู่แข่งในยุโรปมาก และถ้าผู้ประกอบการวัด–รายงานคาร์บอนแฝงในสินค้าไม่ได้ตามมาตรฐานสากล ยุโรปจะใช้ค่ากลางของตัวเองคำนวณแทน ซึ่งมักแพงกว่า ต้นทุนที่เพิ่มมีทั้งค่าซื้อใบรับรอง CBAM ค่าวัดและรายงาน และค่าลงทุนปรับกระบวนการผลิต — ผู้ประกอบการขนาดกลางและเล็กคือกลุ่มที่เปราะบางที่สุด
2. โจทย์เงินทุน: เป้าใหญ่ขึ้น แต่เงินต้องหามาเองเป็นส่วนใหญ่
การขยับ Net Zero มาเป็นปี 2050 ทำให้บิลรวมของการเปลี่ยนผ่านสูงขึ้นตาม ตัวเลขเงินทุนของไทยที่ถูกหยิบมาพูดถึงกันมีสองตัว และต้องอ่านแยกกันให้ชัด เพราะเป็นคนละขอบเขตกัน ตัวแรกคือยอดรวมความต้องการเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศทั้งหมดของไทย: ผู้แทนธนาคารโลกประเมินในเวที SET x SMU Climate Finance Forum เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2026 ว่า ไทยจำเป็นต้องจัดหาเงินทุนสูงถึงราว 219,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 7.3 ล้านล้านบาท) ภายใน 25 ปีข้างหน้า (ตามรายงานของ ThaiPublica วันที่ 18 พฤศจิกายน 2026) ส่วนอีกตัวคือเงินทุนจากต่างประเทศประมาณ 230,000 ล้านบาท (ราว 7,000 ล้านดอลลาร์) ที่รัฐบาลไทยระบุว่าต้องการจากต่างประเทศเพื่อลดก๊าซเรือนกระจก 32.8 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าตามเงื่อนไขของ NDC (ตามศูนย์วิจัยกสิกรไทย) — ตัวหลังเป็นเพียงส่วนที่ผูกกับเงื่อนไขเฉพาะของ NDC ไม่ใช่สัดส่วนของยอดรวม 219,000 ล้านดอลลาร์ ในขณะที่ตลาดยังขาด “โครงการที่ลงทุนได้จริง” (bankable projects) อยู่มาก เทคโนโลยีที่ไทยต้องการในระยะต่อไป — แบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน ไฮโดรเจน การดักจับและกักเก็บคาร์บอน รวมถึงเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) — ล้วนเป็นเทคโนโลยีต้นทุนสูงที่ต้องพึ่งเงินทุนและองค์ความรู้จากต่างประเทศ ขณะที่ฝั่งเงินปรับตัวของโลก ถ้าตัวเลข 120,000 ล้านดอลลาร์ในร่างผ่านจริง ไทยในฐานะประเทศเสี่ยงน้ำท่วมและภัยแล้งสูงก็ยังต้องแข่งขันแย่งส่วนแบ่งจากก้อนที่ครอบคลุมความต้องการจริงได้เพียงราว 39% อยู่ดี
3. กฎหมายในประเทศ: พ.ร.บ. สภาพภูมิอากาศ คือชิ้นที่ทุกอย่างต้องรอ
เป้าหมายบนเวทีโลกจะมีความหมายก็ต่อเมื่อมีกฎหมายรองรับในประเทศ ร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของไทยคาดว่าจะมีผลบังคับใช้ในปี 2027 (พ.ศ. 2570) ซึ่งจะเป็นฐานให้เกิดกลไกราคาคาร์บอน การรายงานการปล่อยภาคบังคับ และกองทุนภูมิอากาศในประเทศ — และเป็นเครื่องมือเดียวที่จะทำให้ผู้ส่งออกไทย “จ่ายราคาคาร์บอนที่บ้าน” แทนที่จะไปจ่ายเต็มจำนวนที่ชายแดนยุโรปภายใต้ CBAM ความล่าช้าของกฎหมายฉบับนี้จึงแปลเป็นต้นทุนของผู้ประกอบการโดยตรง
โค้งสุดท้ายจับตาอะไรในวันปิดประชุม 20 พฤศจิกายน
- ถ้อยคำฟอสซิลเวอร์ชันไหนรอด — “เลิกใช้” (phase out), “เปลี่ยนผ่านออก” (transitioning away) แบบปี 2023 หรือถูกตัดออกทั้งสองแบบ
- ตัวเลขเงินปรับตัว 120,000 ล้านดอลลาร์ — จะอยู่ในตัวบทที่มีผลผูกพัน หรือถูกย้ายไปไว้ในส่วนอารัมภบทที่ไม่มีน้ำหนัก และจะตกลงวิธีนับฐานกันได้หรือไม่
- เป้าหมายไฟฟ้า 35% ปี 2035 — จะถูกผูกกับพลังงานหมุนเวียนอย่างชัดเจน หรือเปิดช่องให้ไฟฟ้าจากฟอสซิลนับรวมได้
- แผนที่นำทางอันตัลยา–แอดดิสอาบาบา — กลไกทำให้เงินปรับตัวและเงิน Loss & Damage “คาดการณ์ได้” จะเกิดจริงหรือเป็นแค่ชื่อในกระดาษ
สรุปสั้น ๆ: COP31 ปีนี้คือปีที่โลกเริ่มเจรจากันบนความจริงข้อใหม่ว่าเพดาน 1.5 องศากำลังจะถูกทะลุ คำถามจึงเปลี่ยนจาก “จะป้องกันอย่างไร” เป็น “จะทะลุให้น้อยที่สุด สั้นที่สุด และใครจ่ายค่าความเสียหาย” สำหรับไทย การประชุมครั้งนี้ให้ทั้งเครดิต — เป้าหมาย −47% และ Net Zero 2050 ที่ประกาศต่อหน้าโลก — และใบแจ้งหนี้: CBAM ที่เก็บจริงแล้ว กฎหมายภูมิอากาศที่ต้องเร่งให้ทันปี 2027 และโจทย์เงินทุนระดับล้านล้านบาทที่ทำเองคนเดียวไม่ไหว
ข้อตกลงฉบับสุดท้ายจะออกมาหน้าตาไหน ต้องรอหลังวันศุกร์ที่ 20 พฤศจิกายน — และถ้าประวัติศาสตร์ COP สอนอะไรเรา ก็คืออย่าเพิ่งนอน รอดูข้อความสุดท้ายกันก่อน
แหล่งข้อมูล
- ร่างข้อตัดสินใจหลัก COP31 และศึกถ้อยคำฟอสซิล/เงินปรับตัว — Asia Today: asiatoday.id/read/cop31-draft-deal-calls-for-fossil-fuel-phaseout-120bn-adaptation
- รายละเอียดร่าง: เป้าหมายไฟฟ้า 35%, การทะลุ 1.5°C และแผนที่นำทางอันตัลยา–แอดดิสอาบาบา — The Business Standard: tbsnews.net/economy/cop31-draft-calls-fossil-fuel-phaseout-least-120bn-adaptation-finance-1604866
- เงินปรับตัว 120,000 ล้าน เทียบความต้องการ 305,000 ล้านดอลลาร์ — UN News: news.un.org/en/story/2026/11/1168824
- ไทยประกาศ NDC 3.0 บนเวที COP31 และเงินสนับสนุน 800 ล้านบาท — ฐานเศรษฐกิจ: thansettakij.com/sustainable/net-zero/673988
- ผู้แทนไทยร่วมประชุมสุดยอดผู้นำ COP31 และรายละเอียด NDC 3.0 — กรุงเทพธุรกิจ: Bangkokbiznews.com/news/news-update/1260557
- CBAM บังคับใช้เต็มรูปแบบ 1 ม.ค. 2569 — ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ผ่าน LINE Today: today.line.me/th/v3/article/3Ny1WZP
- ประมาณการเงินทุนภูมิอากาศที่ไทยต้องใช้ 219,000 ล้านดอลลาร์ใน 25 ปี (ธนาคารโลก) — ThaiPublica: thaipublica.org/2026/11/set-climate-finance-data-bridge-pr-18112026
คอลัมน์นี้จัดทำเมื่อ 19 พฤศจิกายน 2569 ขณะที่การประชุม COP31 ยังไม่ปิดฉาก ตัวเลขจากร่างข้อตกลงอาจเปลี่ยนแปลงในฉบับสุดท้าย ภาพประกอบ: อันตัลยา (The Pinnacle List), โซลาร์รูฟท็อป (Excellent Solar), น้ำท่วมในไทย (BBW) — ใช้เพื่อประกอบบทความ